Ewaluacja 2031: Dlaczego potrzebujesz strategii wpływu społecznego jednostki (na wczoraj)

Nowy cykl ewaluacji (2026–2031) trwa już od pół roku. Tymczasem świat akademicki dalej wyczekuje rozporządzenia określającego zasady ewaluacji na ten okres. To trochę tak, jakbym przez pierwszy miesiąc semestru nie przedstawiła studentom sylabusu z zasadami oceniania. Ale dziś nie o tym 😉

Wielu kierowników jednostek uznało, że z przygotowaniami do kolejnej ewaluacji należy poczekać do ogłoszenia zasad nowej ewaluacji. Problem polega na tym, że wówczas może być już za późno.

Zarys nowej architektury oceniania jest już jasny. Wynika z niego, że system będzie opierał się na dwóch filarach. Pierwszy filar będzie obejmował trzy kryteria, które znamy z ostatniej oceny (1. Publikacje, 2. Wyniki finansowe, 3. Wpływ społeczny). Drugi filar natomiast dotyczy strategii jednostki.

W tym obszarze Ministerstwo zapowiada ocenę ekspercką, kształtującą. Kluczowe jest to, że jednostka będzie oceniania „wobec samej siebie”, a punkt wyjścia ma być wyznaczony w 2026r. Vide zrzut ze slajdów opublikowanych przez Ministerstwo pod koniec 2025 r. (link <- uwaga, link uruchamia pobieranie pliku).

II filar ewaluacji to szansa dla instytucji, które chcą mądrze zarządzać swoim wpływem społecznym. Haczyk jest jeden – o strategii Instytucji, w tym w obszarze 3 kryterium trzeba pomyśleć już… wczoraj.

Kryteria oceny w II filarze

Na ministerialnym slajdzie dotyczącym II kryterium (powyżej) znajdziemy misz-masz elementów, które mogą podlegać ocenie. Są punkty, które istotnie łączą się z potencjałem jednostki oraz poddają się ocenie kształtującej (formative assessment). Przede wszystkim:

• posiadanie strategii rozwoju podmiotu oraz sposób jej wdrażania (czyli konkretne procedury)
• rozwój naukowy kadry
• mobilność pracowników

Są też elementy, które według mnie mniej pasują w tym elemencie:

• raporty i ekspertyzy dla jednostek państwowych, samorządowych i innych

Jeśli wywołały wpływ społeczny, mogą być spokojnie uwzględnione w 3 kryterium w I filarze. Jeśli nie wywarły wpływu – czemu miałby być oceniane?

• Wydawanie czasopism i
• Pełnienie przez pracowników funkcji redaktorów naczelnych czasopism

Te dwa elementy będą „dziedziczyły” wszystkie problemy związane z naszą ukochaną listą czasopism punktowanych. Domyślam się, że te elementy znalazły się w II filarze jako „wrzutki”, tj. dezyderaty środkowisk naukowych, które wypadało uwzględnić, a które nie bardzo było gdzie upchnąć w 1 filarze. Podobny jest skądinąd rodowód „interdyscyplinarności”, która wbrew intuicji oceniana jest jako element wpływu społecznego.

Zostawiając na boku powyższe wątpliwości, skupmy się na clue wprowadzenia II filaru oceny. Co on oznacza w praktyce?

Wpływ społeczny oraz budowanie potencjału instytucjonalnego przestaną być miłym „efektem ubocznym” pracy naukowej. Staną się jej pełnoprawnym, strategicznie ocenianym elementem.

Rok 2026 to Twój akademicki „punkt zero”

Na slajdzie znajduje się kluczowe zdanie, które powinno elektryzować każdego dziekana, dyrektora instytutu czy prorektora ds. nauki:

ocena podmiotu po 5 latach (w 2031) rozwój: wobec samej siebie (wyznaczenie punktu w 2026).

Tłumacząc to z języka urzędowego na praktyczny: rok 2026 to moment zero. To właśnie teraz instytucja wyznacza „punkt wyjścia”, od którego mierzony będzie jej rozwój przez najbliższe pięć lat. W 2030 roku eksperci nie będą jedynie pytać o to, co udało się zrobić na koniec. Ocenią, czy jako podmiot zrobiliście krok naprzód w stosunku do tego, gdzie znajdujecie się dzisiaj. Zarówno w odniesieniu do samych siebie, jak i w kontekście pozycji międzynarodowej.

Wniosek? Jeśli nie zaczniecie pracować nad systemową strategią w obszarze wpływu społecznego i rozwoju potencjału naukowego teraz, w 2030 roku możecie obudzić się z pięknym opisem pojedynczych sukcesów (czyli opisami wpływu), ale bez twardych dowodów na instytucjonalny rozwój.

KPI, których nie da się „wymyślić” na koniec kadencji

W pierwszym cyklu ewaluacyjnym wielu kierowników jednostek brało się za tworzenie opisów wpływu na sam koniec 2020r, na krótko przed „deadlinem” (pisałam o tym w 2021r. tu). Niektóre teksty powstawały niemalże „na kolanie”. Gorączkowo poszukiwano dowodów. W niedawno zakończonym cyklu ewaluacji (2021-2025) byliśmy już lepiej przygotowani. Wiele jednostek przyglądało się potencjalnym „przypadkom” wpływu już na kilka lat przed ewaluacją.

Jednak Filar II oceny wprowadza zupełnie nowe wyzwanie. Nie wystarczy fakt, że kilkorgu z naszych badaczy w sposób mniej lub bardziej zaplanowany udało się pozytywnie wpłynąć na otaczające środowisko.

Skoro oceniane będą procedury i ciągłość wdrażania strategii, jedyną bezpieczną drogą stanie się systematyczne realizowanie wcześniej wyznaczonych celów.

Będziemy więc potrzebować mądrych wskaźników efektywności (KPI), które:

1. Odzwierciedlają realną specyfikę i misję dyscypliny.
2. Pozwalają na bieżąco, rok do roku, monitorować postępy.
3. Będą regularnie rewidowane, by w 2030 roku stanowić podstawę spójnej opowieść o wzroście.

Tylko w ten sposób za pięć lat będziecie mogli z pełnym spokojem pokazać ekspertom: Zobaczcie, w 2026 roku startowaliśmy z poziomu X, wdrożyliśmy takie mechanizmy wsparcia i procedury, a dziś systematycznie realizujemy cele na poziomie Y. Na tym właśnie polega ocena kształtująca, o której mówi ministerstwo.

Czas ucieka (ale to dobra wiadomość)

Nie musimy czekać na czerwcową kropkę nad „i” ze strony Ministerstwa, by zacząć działać. Kierunek zmian jest czytelny: wygrają te podmioty, które odejdą od reaktywnego „gaszenia pożarów” na rzecz świadomego zarządzania posiadanym potencjałem.

Jeśli w Twojej instytucji temat wpływu społecznego wciąż jest w sferze planów lub pobożnych życzeń – czas przyjrzeć się Strategii. Na szczęście, istnieje wiele sprawdzonych modeli planowania wsparcia wpływu społecznego. W Wielkie Brytanii to oddzielny sektor administracji. Moje badania dotyczące wsparcia oferowanego w tym zakresie przez brytyjskie jednostki podsumowałam tu.

Strategia wpływu społecznego dla Twojej jedostki

Nie wiesz gdzie zacząć? Zapraszam do kontaktu. Możemy przyjrzeć się potencjałowi Waszego zespołu, przełożyć ministerialne wytyczne na praktyczne procedury i zaprojektować strategię wpływu. To zapewni Wam spokojny sen podczas ewaluacji w 2031 roku, ale przede wszystkim pomoże Waszym badaniom realnie zmieniać świat.

I o to tak naprawdę w tym chodzi!

Napisz do mnie lub umów się na krótką rozmowę. Dane kontaktowe znajdziesz w zakładce Kontakt.